Lasy społeczne

LAS SPOŁECZNY WOKÓŁ BIELSKA-BIAŁEJ, BYSTREJ, JAWORZA, KÓZ, WILKOWIC

Czym jest Las Społeczny?

Las społeczny to miejsce, w którym najcenniejszym zasobem jest sam las – żywy, dojrzały i nieprzerwanie pełniący swoje ekosystemowe funkcje, a nie surowiec, pozyskiwany przy wycince drzew. To las, który w pierwszej kolejności służy ludziom i przyrodzie. Jego najważniejszym zadaniem jest zapewnienie mieszkańcom zdrowego, bezpiecznego i przyjaznego środowiska do życia.

Każdego dnia taki las wykonuje ogromną, choć często niewidoczną pracę.

Zatrzymuje wodę opadową, dzięki czemu ogranicza skutki suszy i gwałtownych ulew
Chroni glebę przed erozją
Oczyszcza powietrze z pyłów i zanieczyszczeń
Obniża temperaturę podczas upałów
Tłumi hałas i pomaga łagodzić skutki zmian klimatu
Jest także domem dla tysięcy gatunków roślin i zwierząt, które tworzą zdrowy i odporny ekosystem
Las społeczny jest również miejscem bliskim ludziom. To ścieżki, którymi spacerujemy z rodziną i przyjaciółmi, miejsca wycieczek szkolnych, porannego biegania czy chwili ciszy po intensywnym dniu. Dla wielu mieszkańców jest przestrzenią odpoczynku, regeneracji, aktywności i codziennego kontaktu z naturą – bez konieczności wyjazdu daleko od domu.

Drzewa pozostają w lesie przede wszystkim po to, by zatrzymywać wodę, chronić glebę, oczyszczać powietrze, obniżać temperaturę podczas upałów, dawać schronienie zwierzętom oraz tworzyć przestrzeń, w której ludzie mogą odpocząć i odzyskać równowagę. Im starszy i bardziej naturalny jest las, tym lepiej spełnia wszystkie te zadania.

Dlatego las społeczny powinien być miejscem, w którym wycinka drzew staje się rozwiązaniem wyjątkowym, a nie rutynowym elementem gospodarki. Zasadą jest zachowanie lasu w możliwie niezmienionym stanie, aby mógł przez dziesięciolecia pełnić swoje funkcje i służyć mieszkańcom oraz kolejnym pokoleniom.
To właśnie ta trwałość odróżnia las społeczny od lasu nastawionego przede wszystkim na produkcję drewna. W lesie społecznym największą wartością jest możliwość pozostawienia drzew tam, gdzie rosną – bo właśnie wtedy najlepiej zatrzymują wodę, chronią klimat, oczyszczają powietrze, dają schronienie przyrodzie i podnoszą jakość życia ludzi.

Las społeczny to inwestycja w przyszłość. W czystszą wodę, lepsze powietrze, większą odporność na skutki zmian klimatu, zdrowie mieszkańców oraz przestrzeń, w której po prostu dobrze jest być. To las, który pracuje dla człowieka każdego dnia – nawet wtedy, gdy tego nie zauważamy.

Prawdziwa wartość lasu nie kończy się na drewnie. Największą wartością lasu jest życie, które pomaga podtrzymywać.

O lasach społecznych na stronie Ministerstwa Klimatu i Śodowiska: https://www.gov.pl/web/klimat/lasyspoleczne

“W 2024 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapoczątkowało pilotażowy proces wyznaczania lasów o wiodącej funkcji społecznej wokół czternastu polskich miast: Bielska Białej, Gdańska-Gdyni-Sopotu, Katowic, Kielc, Krakowa, Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia-Bydgoszczy, Warszawy, Wrocławia.

Są to lasy, które mają szczególne znaczenie dla społeczeństwa. Sposób zarządzania nimi będzie koncentrował się na wzmacnianiu funkcji związanych z rekreacją, edukacją, zdrowiem, ochroną różnorodności biologicznej, ochroną ujęć wód, jak również ochroną przed powodzią.

Zdobyte w pilotażu doświadczenia i wypracowane dokumenty będą podstawą zmian, które ugruntują podejście do prowadzenia gospodarki leśnej w lasach szczególnie istotnych dla społeczeństwa.”

Las to nie tylko drewno. Dlaczego więcej zyskujemy, chroniąc lasy niż je wycinając?

W debacie o lasach bardzo często słyszymy pytanie: „Kto zapłaci za ochronę przyrody?”. Tymczasem znacznie rzadziej pada pytanie ważniejsze: ile społeczeństwo zyskuje dzięki dobrze chronionym lasom?
To zasadniczy błąd w myśleniu o gospodarce leśnej. Każdą inwestycję oceniamy przecież przez bilans kosztów i korzyści. Dlaczego więc w przypadku lasów mówi się niemal wyłącznie o utraconych przychodach ze sprzedaży drewna, a pomija wartość usług, które las świadczy każdego dnia – bez wystawiania faktur?
Profesor Marek Giergiczny z Uniwersytetu Warszawskiego od wielu lat zajmuje się ekonomiczną wyceną pozaprodukcyjnych funkcji lasów. Jego badania pokazują, że nowoczesna ekonomia nie ogranicza wartości lasu do ceny drewna. Wręcz przeciwnie – optymalna gospodarka leśna powinna maksymalizować całkowite korzyści społeczne, a nie jedynie przychody z pozyskania surowca.

Las dostarcza społeczeństwu szeregu usług ekosystemowych, których wartość jest realna, choć nie pojawia się w księgach rachunkowych Lasów Państwowych. Oczyszcza powietrze, magazynuje dwutlenek węgla, ogranicza skutki suszy i powodzi, chroni glebę przed erozją, poprawia jakość życia mieszkańców oraz zapewnia miejsce wypoczynku milionom ludzi. To są konkretne korzyści ekonomiczne, nawet jeśli nie są sprzedawane na rynku.
Badania prowadzone przez prof. Giergicznego pokazują również, że ludzie zdecydowanie preferują stare, różnogatunkowe, różnowiekowe lasy o naturalnej strukturze, z ograniczoną gospodarką leśną i bez intensywnych śladów pozyskania drewna. To właśnie takie lasy mają najwyższą wartość rekreacyjną.
To oznacza, że las pozostawiony bliżej natury nie jest „bezużyteczny”. Wręcz przeciwnie – dostarcza społeczeństwu większych korzyści niż las intensywnie użytkowany gospodarczo.

Szczególnie dobrze widać to w górach. W Beskidach podstawową funkcją lasu nie powinna być produkcja drewna, lecz ochrona zasobów wodnych. Górskie lasy zatrzymują wodę opadową, spowalniają jej odpływ, stabilizują stoki i ograniczają ryzyko powodzi. Chronią również ujęcia wody pitnej, z których korzystają mieszkańcy regionu. W czasach coraz częstszych susz i gwałtownych opadów właśnie ta funkcja nabiera strategicznego znaczenia.

Paradoks polega na tym, że jednocześnie wiele nadleśnictw górskich prowadzących intensywną gospodarkę leśną nie jest w stanie utrzymać się wyłącznie z produkcji drewna. Od lat pozostają trwale deficytowe i funkcjonują dzięki dopłatom z Funduszu Leśnego, finansowanego przez bardziej dochodowe nadleśnictwa z innych części kraju.
Dotyczy to również Nadleśnictwa Bielsko, którego deficyt jest pokrywany właśnie z Funduszu Leśnego. Trudno więc przekonywać, że gospodarka nastawiona na maksymalizację pozyskania drewna stanowi tu ekonomiczny sukces. Skoro działalność surowcowa wymaga stałego subsydiowania, narzuca się myśl, że większy pożytek dla społeczeństwa przyniosłoby większe skoncentrowanie się na funkcjach ochronnych i społecznych tych lasów.

To nie jest postulat rezygnacji z gospodarki leśnej wszędzie. To postulat racjonalności ekonomicznej.

Jeżeli w górach największą wartością jest bezpieczeństwo wodne mieszkańców, ograniczanie ryzyka powodzi, stabilność stoków, ochrona różnorodności biologicznej oraz atrakcyjność krajobrazu przyciągającego turystów, to właśnie te korzyści powinny stanowić podstawę oceny sposobu gospodarowania lasami.
Las nie jest wyłącznie plantacją drewna. Jest infrastrukturą naturalną, od której zależy jakość życia mieszkańców, bezpieczeństwo wodne regionu, zdrowie ludzi oraz odporność środowiska na zmiany klimatu. Drewno jest tylko jednym z produktów lasu – i w wielu miejscach wcale nie najważniejszym.

Dlatego zamiast pytać wyłącznie o koszty ochrony przyrody, powinniśmy zacząć pytać o coś znacznie ważniejszego: ile kosztowałby nas brak tej ochrony?

Konsultacje społeczne w sprawie lasów społecznych wokół aglomeracji bielskiej

Geoankieta to nie pojedyncze działanie. To już kolejny, ważny element wieloetapowego, skomplikowanego procesu organizowanego przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, w którym uczestniczymy, aby jak najwięcej lasów naszego regionu zyskało należytą ochronę - w tym przypadku, status lasów społecznych.

Osiągnęliśmy już wyznaczenie proponowanego przez nas obszaru (ok. 5,3 tys. ha, 51% Nadleśnictwa Bielsko) - teraz gra toczy się o zapewnienie w nich jak najwyższego standardu ochrony!

Co się wydarzyło do tej pory?

W 2024 roku jako inicjatywa Las Wokół Miast zebraliśmy ponad 10 000 podpisów pod petycją w sprawie uznania górskich lasów wokół Bielska-Białej za szczególnie istotne pod względem przyrodniczym i społecznym. Uzyskaliśmy dodatkowo poparcie dla naszych działań od kilkudziesięciu organizacji społecznych (ponad 70).

Ta presja społeczna spowodowała dołączenie Bielska-Białej do grona 12 aglomeracji w całej Polsce, w których Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi pilotażowy proces tworzenia tzw. lasów społecznych (lasów o wiodącej funkcji społecznej).

W trakcie pierwszego etapu tego procesu nasi członkowie zostali włączeni do prac lokalnego Zespołu ds. lasów społecznych, który miał wypracować wspólną propozycję obszaru, który zostanie objęty statusem lasu społecznego. Prace Zespołu trwały od września do listopada 2024 roku, podczas nich odbyło się 5 spotkań plenarnych. W jego 35-osobowym składzie reprezentowani byli przedstawiciele strony społecznej, samorządu terytorialnego, sektora usług drzewnych, Lasów Państwowych oraz ekspertów.

Podczas procesu przeprowadziliśmy naszą własną ankietę, w której 1141 respondentów powiedziało nam, które lasy naszego regionu są dla nich ważne i dlaczego. Wyniki ankiety, razem z opracowaniami ekspertów dotyczącymi m.in. walorów przyrodniczych oraz ekonomicznej wartości funkcji pozaprodukcyjnych lasu czy badaniami ruchu turystycznego, posłużyły nam do przedstawienia własnej propozycji obszaru. Społeczna wizja lasów społecznych została poparta odpowiednią dokumentacją oraz mapą zaproponowanego terytorium.

Naszą propozycję poparły również samorządy Bielska-Białej, Kóz, Wilkowic i Jaworza, mimo przedstawienia przez Lasy Państwowe odrębnej, dużo bardziej zachowawczej koncepcji.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska, rozstrzygając na podstawie stanowisk stron Zespołu, zaakceptowało propozycję strony społecznej oraz samorządowej i ogłosiło, że las społeczny wokół Bielska-Białej obejmie powierzchnię 5,3 tys. ha, wskazując konkretny teren.

Podczas wszystkich naszych działań pytamy o nasze lasy, dyskutujemy o naszych lasach i pokazujemy nasze lasy - to wszystko dlatego, żeby zostały one objęte odpowiednią ochroną i służyły jak najlepiej naszej społeczności. To właśnie rozpoczynający się, drugi etap procesu przesądzi o tym, w jaki dokładnie sposób gospodarka leśna w lasach społecznych będzie prowadzona. W tym celu jednak niezbędne jest uzyskanie przez nas jak największej ilości głosów poparcia w trwającej geoankiecie.

Pytania i odpowiedzi - Las Społeczny wokół Bielska-Białej

O co chodzi z Lasami Społecznymi?

Lasy Społeczne to projekt rozwijany w całej Polsce przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, mający na celu wytyczenie wokół miast terenów leśnych, gdzie funkcje społeczne lasu (rekreacyjne, turystyczne, przyrodnicze, a także ochronne dla wód i mikroklimatu) będą miały rolę nadrzędną wobec funkcji ekonomicznej i pozyskiwania drewna.

W pierwszym etapie omawiane są lasy społeczne wokół m.in. Krakowa, Gdańska, czy Wrocławia, a także Bielsko-Białej. W dalszej perspektywie lasy społeczne mają zostać utworzone w całej Polsce.
W przypadku Bielska chodzi o lasy wokół gmin Bielsko-Biała, Jaworze, Kozy oraz Wilkowice („aglomeracji bielskiej“).

Nasze miasto zostało wyznaczone jako pierwsze do finalnych konsultacji społecznych (m.in w postaci tzw. geoankiety), które mają w szczegółach określić jak będzie wyglądać gospodarka leśna w naszym Lesie Społecznym.

Pomysł Lasu Społecznego wokół aglomeracji bielskiej spotkał się z szerokim poparciem społecznym, wyrażonym chociażby w petycji do Ministerstwa, a także z oficjalnym wsparciem lokalnych samorządów (gmin Bielsko-Biała, Jaworze, Kozy, Wilkowice), które wystosowały listy poparcia w tej sprawie.

Więcej informacji na temat procesu tworzenia Lasów Społecznych można znaleźć na stronach Ministerstwa Klimatu i Środowiska: https://www.gov.pl/web/klimat/lasyspoleczne

Jaki obszar ma objąć Las Społeczny wokół aglomeracji bielskiej?

Są to lasy wokół Bielska-Białej, Bystrej, Jaworza, Kóz oraz Wilkowic:

https://www.gov.pl/web/klimat/lasyspoleczne-bielskobiala

Dlaczego aglomeracja bielska chce mieć Las Społeczny?

Bielsko-Biała i okoliczne gminy, to jedyne miasto w Polsce (poza Zakopanem ;), które ma góry tak blisko, w swoich granicach administracyjnych.

Ma to ogromny potencjał rekreacyjny i turystyczny, który nie może być marnowany przez nieodpowiednie zarządzanie przyrodą wokół miasta.
Lasy wokół miast pozytywnie wpływają na lokalny mikroklimat i redukcję smogu.
Pełnią także ważną rolę w retencji i spowalnianiu spływu wody, co jest niezwykle istotne w obszarach górskich w kontekście przeciwdziałania powodziom błyskawicznym.
Lasy Społeczne zapewnią dbałość o bioróżnorodność ekosystemów leśnych – dzięki ograniczeniu wycinek, obecności starych drzew, różne gatunki roślin, grzybów, owadów i zwierząt, które nie występują w lasach gospodarczych, będą miały dobre warunki rozwoju.

Miasto reklamuje się hasłem „Bielsko-Biała miasto w górach“– a co jeśli w tych górach nie będzie drzew? Nie możemy podcinać gałęzi, na której siedzimy – dosłownie :)

Czy są określone kryteria, które muszą spełniać Lasy Społeczne, aby być wyłączone z wycinek?

Tak, są jasne kryteria ustalone w toku konsultacji społecznych (przedstawicieli wszystkich grup interesariuszy: mieszkańców, organizacji pozarządowych, przyrodników, Lasów Państwowych, przemysłu drzewnego).

Czy lasy wokół aglomeracji bielskiej spełniają kryteria Lasów Społecznych, które mają być wyłączone z wycinek?

Tak! Aż 84% proponowanego obszaru Lasu Społecznego wokół aglomeracji bielskiej spełnia kryteria wyłączenia z wycinek.

Na czym będzie polegać drugi etap wyznaczania Lasów Społecznych?

W II etapie konsultacji społecznych w sprawie wyznaczania Lasów Społecznych wokół aglomeracji bielskiej, będą decydowane szczegóły zarządzania lasami wokół miasta – czy/w jakim zakresie ma być tam prowadzona gospodarka leśna.
Wszyscy mieszkańcy a także miłośnicy beskidzkich lasów spoza regionu będą mogli wyrazić swoją opinię jak mają wyglądać ich lasy w tzw. geoankiecie, która zostanie wkrótce (15.07. – 04.08.2026) upubliczniona przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Będzie to ankieta online, uczestnicy zostaną poproszeni o zaznaczenie obszaru na mapie proponowanego Lasu Społecznego i odpowiedź na pytanie „Dlaczego ten las jest dla Ciebie ważny?” (będzie możliwe wybranie opcji odpowiedzi z listy).
Finalnie ustalenia będą konsultowane na spotkaniach interesariuszy (przyrodników, przedstawicieli mieszkańców, Lasów Państwowych, firm drzewnych).
Więcej informacji na temat procesu tworzenia Lasów Społecznych można znaleźć na stronach Ministertwa Klimatu i Środowiska: https://www.gov.pl/web/klimat/lasyspoleczne

Czemu laicy mają decydować o tym co się będzie działo w lesie – czy nie lepiej zostawić to ekspertom z Lasów Państwowych?

Blisko 80% lasów w Polsce to lasy należące do państwa. Do państwa – czyli do społeczeństwa. Społeczeństwo jako właściciel mamy prawo decydować jak będzie zarządzana nasza własność. Wszystkie decyzje w sprawie lasów społecznych są konsultowane z szerokim gronem zainteresowanych grup (przyrodników, przedstawicieli mieszkańców, organizacji pozarządowych, Lasów Państwowych, firm drzewnych).
Lasy są społeczne z definicji – nie pozwólmy sobie odebrać prawa głosu w kwestii jak mają wyglądać!

Czy Las Społeczny to będzie zamknięty rezerwat z zakazem wstępu dla turystów?

Absolutnie nie! Jak sama nazwa wskazuje, Las Społeczny ma być dla społeczeństwa – dla rekreacji, odpoczynku, kontaktu z przyrodą.

Czy będę mogła/mógł wchodzić do Lasu Społecznego z psem?

Oczywiście! Nasi pupile są w Lesie Społecznym mile widziani (jak w każdym lesie, pamiętajmy tylko o smyczy – niech inne zwierzęta, mieszkańcy lasu, czują się bezpiecznie).

Czy w Lesie Społecznym będzie można jeździć na rowerach?

Jasne! Trasy rowerowe wokół aglomeracji bielskiej są znane w całej Polsce, a dzięki górskim rowerowym mistrzostwom świata, które już dwukrotnie odbyły się w naszym mieście – także daleko poza granicami naszego kraju. Utworzenie Lasu Społecznego będzie wspierać dalszy rozwój tego pięknego sportu w naszym regionie.

A co z kwestiami bezpieczeństwa – czy lasy nie zostaną pozostawione samymi sobie, a przez to nie staną się zaniedbane i niebezpieczne dla ludzi je odwiedzających?

Absolutnie nie. Lasy Społeczne mają być szeroko dostępne dla mieszkańców i turystów. Kwestie bezpiecznego korzystania z lasów – odpowiednia pielęgnacja drzew tak, aby nie stwarzały zagrożenia w bliskości szlaków turystycznych czy tras rowerowych, a także dbałość o infrastrukturę rekreacyjną i turystyczną będą priorytetem

Czy stworzenie Lasów Społecznych nie spowoduje, że dziki jeszcze częściej będą wchodziły na teren miast?

Absolutnie nie, a wręcz odwrotnie! Jeśli pozwolimy, aby las mógł rozwijać się naturalnie, bez intensywnych wycinek, dzikie zwierzęta będą miały lepsze warunki do życia w nim, nie będą zachęcane do wędrówek do miast.

Przecież przemysł potrzebuje drewna – czy to nie przesada z tym zakazem wycinek, który może osłabić polską gospodarkę?

Oczywistym jest, że pozyskiwanie drewna jest bardzo ważne – przemysł meblarski, papierniczy, inne potrzebują drewna.

Jednak wycinanie drzew w rejonie górskim jest bardzo trudne i przez to kosztowne – leśnictwa w górach są stale deficytowe. Funkcjonują dzięki dopłatom z Funduszu Leśnego, finansowanego przez bardziej dochodowe nadleśnictwa z innych części kraju. Dotyczy to również Nadleśnictwa Bielsko. Koszty wycinek w górach przewyższają zyski ze sprzedaży drewna.

Do tego należy doliczyć koszty pośrednie, które wiążą się z wycinkami:
• Obniżenie atrakcyjności krajobrazu przyciągającego turystów, co wpływa negatywnie na zyski z turystyki, stanowiące ważną część lokalnej gospodarki.
• Osłabienie zdolności zatrzymywania wody przez las, a tym samym zwiększone ryzyko powodzi błyskawicznych i kosztów zniszczeń infrastruktury w mieście i mienia prywatnego.
• Większe ryzyko osuwisk ziemnych
• Gorsza jakość powietrza w mieści i związane z tym ryzyka chorób.

Jaki las lepiej służy rekreacji i odpoczynkowi – ten na zdjęciu 1. czy 2.?

Na to pytanie odpowiedz sam… :)

Zdjęcie nr. 1: Starolas pod Kołowrotem

w Beskidzie Śląskim

Zdjęcie nr. 2: Wycinka pod Cyberniokiem

w Beskidzie Śląskim